Słuchawki wyciszające dla dzieci: wszystko, co musisz o nich wiedzieć

Wielu z nas traktuje pogarszanie się słuchu jako nieodłączny, ale nieunikniony proces starzenia się. Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że w dzieciństwie słyszymy doskonale, a z wiekiem coraz gorzej, godząc się z myślą, że wkrótce to do nas kierowane będą podejrzane reklamówki o darmowych badaniach słuchu.

Nie musi tak być. Jak wynika z badań, systematyczna utrata słuchu to efekt wieloletniej ekspozycji na hałas – powszechny element współczesnego otoczenia. Ryk silnika motocykla, klakson zirytowanego kierowcy i trzask zamykanych jednocześnie drzwi autobusu: o ile nie uciekłeś od tego wszystkiego na wieś, z dużym prawdopodobieństwem to dla ciebie codzienność.

Tymczasem ludzkie ucho nie jest ewolucyjnie przystosowane do nadmiernie głośnych dźwięków przez dłuższy czas. Nasi przodkowie ćwiczyli się raczej we wsłuchiwaniu w ciche dźwięki, co pozwalało im uciekać przed drapieżnikami i tropić ofiary.

Ludzkie ucho odbiera dźwięki o natężeniu od 0 do 120 decybeli. Szept to ok. 20 dB, normalna rozmowa – 60 dB, a odkurzacz, suszarka do włosów czy młynek do kawy – ok. 80 dB. Światowa Organizacja Zdrowia uznaje dźwięki powyżej tej granicy za potencjalnie szkodliwe.

Długotrwałe narażenie na hałas prowadzi do stopniowego uszkadzania mikroskopijnych komórek rzęsatych w uchu wewnętrznym, które odpowiadaja za przekazywanie bodźców dźwiękowych do mózgu. Przy krótkotrwałym lub umiarkowaym hałasie komórki te mają czas się zregenerować. Jednak gdy słuchamy głośno i długo, mechanizm ten zawodzi, a komórki obumierają. Dlatego właśnie liczy się nie tylko natężenie, ale i czas trwania hałasu.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby równoważny ciągły poziom dźwięku przy słuchaniu muzyki nie przekraczał 70 dB, a przy 85 dB ekspozycja była ograniczona do około jednej godziny. Nawet krótkotrwałe przekraczanie 110 dB uznawane jest za niebezpieczne.

Skutki nadmiernego hałasu często ujawniają się dopiero po latach. Narodowy Fundusz Zdrowia podaje, że ok. 6 proc. Polaków zmaga się z niedosłuchem i innymi problemami ze słuchem. Badania dzieci wypadają gorzej: w badaniu przeprowadzonym w latach 2016-2017 na próbie ponad 67 tys. dzieci z terenów wiejskich ubytek słuchu stwierdzono u ponad 9 proc. dzieci w wieku 6-13 lat.

Dobra wiadomość jest taka, że w wielu przypadkach można temu zapobiec.

Opiekunowie nie są w stanie biegać za dziećmi przez cały dzień z miernikiem decybeli ani nieustannie sprawdzać głośności na każdym urządzeniu. Nie da się też kontrolować wszystkich dźwięków, z którymi dzieci mają kontakt. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest korzystanie ze słuchawek wyciszających albo słuchawek, które ograniczają maksymalną głośność i/lub redukują hałas z zewnątrz. Wszystkie modele mają ten sam cel, choć zasada ich działania jest różna.

Najprostsze są słuchawki pasywne, tłumiące dźwięki z otoczenia dzięki szczelnemu przyleganiu do ucha i zastosowanym materiałom. Tego typu słuchawki niewiele różnią się od tych, których używa się na strzelnicy czy budowie. Ich zaletą jest niska cena (najtańsze kupisz już za kilkanaście złotych), prostota użycia i niezależność od źródeł zasilania.

Ich „analogowość” jest jednak jednocześnie ich wadą i zaletą – nie wymagają ładowania, ale nie da się w nich oglądać multimediów czy rozmawiać przez telefon. Tymczasem badanie Kaiser Family Foundation z 2010 roku wykazało, że dzieci w wieku od 8 do 18 lat spędzają średnio ponad siedem godzin dziennie na korzystaniu z mediów. Jeśli w tym czasie słuchają dźwięków powyżej zalecanych poziomów głośności i dodatkowo są narażone na hałas w ciągu dnia, może to oznaczać realne problemy. Potwierdzają to m.in. badania przeprowadzone w Szwecji wśród dziewięciolatków, wskazujące na związek między używaniem słuchawek a pogorszeniem słuchu.

Dlatego w przypadku dzieci korzystających z urządzeń elektronicznych rozsądnym wyborem są słuchawki z fabrycznym ograniczeniem głośności do 85 dB. Większość modeli adresowanych do dzieci na polskim rynku spełnia ten warunek (np. lekkie i proste w obsłudze słuchawki JBL Junior czy tańsze modele Hama Kids Guard). Ten rodzaj słuchawek jest najlepszy dla dzieci, które są już wystarczająco duże, żeby korzystać z urządzeń elektronicznych, ale nie są jeszcze gotowe, aby brać pełną odpowiedzialność za swoje bezpieczeństwo.

Samo ograniczenie głośności nie gwarantuje jeszcze bezpiecznego słuchania. Przy 85 db względnie bezpieczny czas ekspozycji to ok. godzina, dlatego ważne są regularne przerwy. To już zadanie dla dorosłych, którzy powinni kontrolować długość korzystania ze słuchawek.

Zdarza się jednak, że słuchanie dźwięków na niskim poziomie głośności jest po prostu niemożliwe – np. gdy otoczenie skutecznie zagłusza to, co dziecko słyszy w słuchawkach. Jedną z największych wad słuchawek z limitem głośności jest to, że 85 dB nie wystarczy w samolocie. Sam poziom hałasu w kabinie w trakcie lotu na wysokości przelotowej to 85 dB, a podczas startu i lądowania nawet 105 dB.

Dlatego najlepsze dla dzieci często podróżujących samolotami, metrem czy pociągami są słuchawki z aktywną redukcją szumów (z ang. active noise cancelling, w skrócie ANC). Zamontowane w nich mikrofony nasłuchują hałasu z zewnątrz, a procesor generuje falę dźwiękową o tej samej amplitudzie, ale przeciwnej fazie – w rezultacie fale się znoszą.

Słuchawki z ANC są dobrym wyborem dla starszych dzieci i nastolatków, którzy wyrośli już ze słuchawek dziecięcych, potrafią obejść ich ograniczenia głośności i mają tendencję do podkręcania dźwięku, żeby „odciąć się” od wszystkiego dookoła. Zmniejszenie hałasu z zewnątrz może przynajmniej częściowo zachęcić ich do cichszego słuchania.

Zarówno słuchawki pasywne, jak i z aktywną redukcją szumów mogą być pomocne także w przypadku osób ze spektrum autyzmu. W takich sytuacjach problemem bywa nie tylko głośność dźwięków, ale również ich natłok i nieprzewidywalność. Jak wynika z badania opublikowanego w Frontiers in Psychiatry, zastosowanie słuchawek tłumiących hałas obniżało fizjologiczną reakcję stresową u dzieci z nadwrażliwością słuchową w spektrum autyzmu. Hałas w przestrzeniach publicznych może bowiem prowadzić do przeciążenia sensorycznego, objawiającego się rozdrażnieniem, zmęczeniem lub trudnościami z koncentracją.

(Nie dotyczy to zresztą wyłącznie dzieci ani osób w spektrum – wielu dorosłych bez diagnozy wykorzystuje pasywne słuchawki wyciszające albo z ANC do relaksowania się po całym dniu obcowania z „agresywnymi” dźwiękami lub do pracy wymagającej skupienia w niesprzyjających warunkach.)

Podobnie jak w wielu innych sferach związanych z wychowaniem, również w przypadku ochrony przed hałasem sprawdza się prosta reguła: „Ufaj, ale kontroluj”. Tylko że przy całej masie innych obowiązków ciężko kontrolować dziecko na każdym kroku. Dlatego jeśli chcesz chronić słuch dziecka, gdy nie ma Cię fizycznie obok, ustaw limity głośności na urządzeniach mobilnych.

W iPhonach / iPodach z iOS 14 lub nowszym zrobisz to, przeklikując następujące funkcje: Ustawienia → Dźwięki i haptyka → Bezpieczne używanie słuchawek → Redukuj głośny dźwięk → ustaw poziom, od 75 dB (jak odkurzacz) do 100 dB (jak syrena karetki).

Nieco inna ścieżka dostępna jest na urządzeniach z Androidem. W Samsungach konfiguracja jest następująca: Ustawienia → Dźwięki i wibracja → Głośność → Trzy kropki w prawym górnym rogu → Ograniczenie głośności multimediów → Ustaw suwak: od 85 dB do 100 dB.

Minusem obu rozwiązań jest to, że starsze dzieci bez problemu będą mogły same zmienić powyższe ustawienia. Dlatego warto zainstalować aplikacje pozwalające na blokowanie ustawień telefonu, takie jak Google Family Link czy Apple Screen Time. Istnieją też specjalne aplikacje do blokowania poziomu głośności, np. Volume Lock Pro. Aplikacja pozwala na wybór oddzielnych ustawień głośności dla połączeń, dzwonków, alertów i multimediów. Możesz wybrać akceptowalny zakres (np. 0-60 proc. dla multimediów) lub ustawić jeden poziom i zablokować przyciski głośności, chroniąc te ustawienia osobnym czterocyfrowym hasłem.

Ważne też, by kontrolować nie tylko poziom głośności, ale i czas, jaki dziecko poświęca na słuchanie muzyki i oglądanie filmów. Posłużą do tego te same aplikacje kontroli rodzicielskich, które pozwolą Ci na zablokowanie ustawień głośności. Jeśli czujesz się przytłoczony liczbą koniecznych do zapamiętania ustawień i aplikacji, wystarczy zwykły minutnik. Niezależnie od metody, połączenie ograniczenia głośności i limitów czasu słuchania realnie zmniejsza ryzyko problemów ze słuchem, które mogą dać znać o sobie po latach.